Vui khi bị sinh viên “bắt chẹt”

Trong một cuộc hội thảo do Bộ GD – ĐT và Đại sứ quán Mỹ tổ chức, TS Bùi Trân Phượng, Hiệu trưởng trường ĐH Hoa Sen bất ngờ mời Thạc sĩ trẻ Trần Ái Liên tư vấn, chia sẻ cho sinh viên Hoa Sen về kinh nghiệm du học Mỹ. Từ cuộc gặp này, ThS. Ái Liên quyết định ở lại Việt Nam để giảng dạy môn Tư duy phản biện – môn học gần như mới toanh tại Việt Nam.

Xin chào cô Ái Liên, qua quan sát, cô nhận thấy tư duy phản biện của sinh viên ở Việt Nam hiện ở mức độ nào, thưa cô?
Tôi không đồng ý với những người chê bai học sinh và sinh viên Việt Nam. Ngược lại, các bạn sinh viên có tư duy rất tốt. Chẳng hạn, việc các bạn một thân một mình đi du học, tự mình thích nghi với môi trường sống mới một cách xuất sắc cũng là biểu hiện của việc áp dụng tư duy phản biện hiệu quả vào đời sống. Đầu vào của sinh viên ở Việt Nam không có gì để chê trách. Tôi không lo các bạn sinh viên không đủ khả năng học hay lười biếng. Theo tôi, vấn đề đáng lo ngại nằm ở chất lượng giảng dạy của giảng viên. Nhưng chất lượng giảng dạy giảng viên chưa cao cũng không thể trách họ được vì việc giảng dạy của họ bị phân tán. Sinh viên có năng lực, giảng viên có tâm huyết. Tuy nhiên, hiện thực vĩ mô của nền giáo dục chưa tạo điều kiện tốt để cả thầy và trò thực hiện tâm huyết ấy. Giảng viên không có thời gian và thông tin đầy đủ để cập nhật giáo trình như mong muốn. Việc đổi mới phương pháp giảng dạy cũng còn nhiều vấn đề chưa thể mạnh dạn.

Khi mới học Tư duy phản biện, sinh viên của cô đã hiểu đúng về môn học này chưa?
Nhiều bạn nghĩ rằng, học Tư duy phản biện để tranh cãi, nói trước công chúng tốt hơn. Có bạn nghĩ đây là môn không bắt buộc, có thể kiếm điểm cao nên học.
Tư duy phản biện thực chất là kỹ năng ứng dụng trong mọi mặt đời sống. Nó không gói gọn trong giảng đường hay công sở. Người có tư duy phản biện là người có trách nhiệm với bản thân, trách nhiệm với môi trường, cộng đồng và xã hội. Bản thân chữ “phản” trong “phản biện” dễ làm cho người ta khó chịu hay sợ hãi. Thực ra, phản biện chính là suy luận cân nhắc một cách sâu rộng để giải quyết mọi vấn đề, không phải là chống lại, cãi lại một cách ngang ngược. Nó tập cho sinh viên cách nghĩ đơn giản, rõ ràng, logic, công bằng, phân tích sâu rộng để đưa ra những đánh giá hợp lý. Nó giúp cho sinh viên nhận ra những dạng ngụy biện, những nghệ thuật lừa phỉnh bằng ngôn từ khi nghe và đọc thông tin. Phản biện không là chống lại mà là xây dựng, đóng góp. Người phản biện không “tấn công” con người mà là “tấn công” vấn đề để đi đến gần sự thực hơn và tạo ra ích lợi chung một cách tốt nhất có thể.

Cách cô quản lý một lớp học Tư duy phản biện có khác những lớp học khác trên giảng đường?
Tôi giải thích cho sinh viên hai điều. Đó là sự khác biệt của “quyền hạn” (authority) – “quyền lực” (power) và “tự do trong luật lệ” (liberty) – “tự do không luật lệ” cũng có nghĩa là “hỗn loạn” (anarchy). Quyền hạn là vị trí người ta bầu ra để thực hiện công việc, do đó có giới hạn. Quyền lực gắn với sự cai trị tuyệt đối. Vậy là trong lớp giảng viên và sinh viên đều có quyền hạn với nhau. Và dựa trên lối suy nghĩ này thì trong một xã hội văn minh, không ai có quyền lực cả, ngay cả Tổng thống Mỹ cũng chỉ có quyền hạn do người dân trao cho ông ta, chứ ông ta không thể tự trao quyền lực cho mình được. Trong lớp, giảng viên có quyền hạn yêu cầu sinh viên phải làm bài, cho điểm theo thang điểm công bằng. Giảng viên không có quyền xúc phạm sinh viên. Sinh viên có thể lên tiếng khi giảng viên hành xử không đúng theo quyền hạn được cho phép bằng cách: Nói thẳng, viết thư lên ban giám hiệu, thậm chí kiện lên Bộ GD – ĐT, viết bài đăng báo. Sinh viên có quyền hạn đòi hỏi chất lượng giảng dạy của giảng viên. Các bạn hoàn toàn có quyền đòi hỏi thay giảng viên nếu giảng viên không đảm bảo chất lượng, vi phạm quyền hạn của sinh viên, hoặc lạm dụng quyền hạn giảng viên.

Vì giảng viên hay sinh viên đều có quyền hạn, nên giảng viên không thể áp đặt “luật lệ” trong lớp mà phải hợp tác cùng sinh viên để đưa ra những quy định chung. Các bạn có thể leo lên bàn, ăn, ngủ trong lớp nhưng đừng làm phiền người khác, đừng xâm phạm đến tự do và quyền lợi cá nhân của người khác trong lớp. Sinh viên có thể biểu quyết tập thể sau đó dời lớp học ra công viên hay xếp bàn ghế lại, ngồi dưới đất học. Tôi làm điều này không phải để cho “hoành tráng” hay khác thường, mà để các bạn thấy rằng, mục đích của buổi học là hấp thụ kiến thức thật và giá trị cốt lõi của giáo dục, chứ không thuộc lòng bài vở trong giáo trình.

Cô có dùng những hình thức phạt như trừ điểm sinh viên không?
Có một sinh viên email góp ý rằng, có hôm vào lớp 45 phút mà sinh viên tới chưa được một nửa lớp, sao cô không trừ điểm những bạn đi trễ hay khóa cửa lớp như những thầy cô khác. Tôi cảm ơn bạn ấy và trả lời rằng, nếu cô làm như vậy thì chúng ta được gì? Đó là cô sẽ đào tạo ra một nhóm trí thức tương lai chỉ biết sợ hãi hình phạt, chứ không có ý chí độc lập để theo đuổi cái tốt và tránh xa cái xấu. Như vậy, cô chỉ tạo cho sinh viên sự phục tùng vì sợ hãi cô, vì chạy theo lợi ích điểm số mà quên mất bản chất việc học là tự giác và chủ động.

Theo hướng nhìn của cô, sinh viên trong vai trò một trí thức trẻ, cần những phẩm chất nào?
Đó là người giữ độc lập, hiểu sâu văn hóa dân tộc. Người trí thức có tư duy độc lập, hành xử vì sự thật, lợi ích cộng đồng, vì lòng đam mê kiến thức chứ không bị lợi nhuận hay quyền lực chi phối. Trí thức là đi đầu trong chuyên môn, lên tiếng vì tương lai và những vấn đề nan giải của dân tộc bằng cách phân tích đánh giá lợi hại của vấn đề bằng chuyên môn của mình, giúp mọi người hiểu rõ vấn đề một cách trung thực.

Có lần tôi cho sinh viên lên bàn ngồi học còn tôi ngồi dưới ghế. Tôi muốn các bạn ngồi cao hơn cô để cảm nhận vai trò của một người ngồi cao hơn kẻ khác để các bạn tự tin. Hơn nữa, để thấy được quyền lực hay lợi nhuận không cao, chỉ có cá nhân mỗi người là cao mà thôi. Người trí thức không đặt bạo lực hay lợi nhuận lên cao hơn ý thức cá nhân.

Trước kia, cô làm trợ giảng môn Kinh tế vĩ mô, Kinh tế vi mô ở Đại học UC Berkeley (Mỹ). Giờ cô bất ngờ trở thành giảng viên một trường đại học ở Việt Nam. Cô ý thức thế nào về vai trò một giảng viên trẻ trên giảng đường?
Tôi vẫn luôn nghĩ tôi phải về Việt Nam và làm được gì đó giúp đất nước mình. Việc đóng góp cho trường đại học là một đóng góp mà tôi đánh giá cao. Khi tôi thấy ánh mắt của các bạn sinh viên ánh lên vì nghe một điều mới lạ từ lời giảng, tôi rất vui. Cảm giác đó không tiền bạc nào mua được.

Dạy và học là quá trình hai chiều. Giảng viên dạy sinh viên nhưng cũng phải học lại từ các bạn. Ông bà mình nói “Con hơn cha là nhà có phúc”. Tôi nghĩ “Trò hơn thầy là trường (và đất nước) có phúc”. Bởi vậy, thật vui nếu có càng nhiều sinh viên tranh luận bằng lý lẽ mà thắng và “bắt chẹt” được tôi! (Cười).

Xin cảm ơn cô!

*Th.S Trần Ái Liên (sinh năm 1971), định cư ở Mỹ năm 18 tuổi. Cô tốt nghiệp ngành Quản trị Kinh doanh và Quan hệ quốc tế, và Thạc sĩ Chính sách công, ĐH UC Berkeley (Mỹ). Cô trở về Việt Nam trong vai trò là một học giả Fulbright và bắt đầu giảng dạy tại Trường ĐH Hoa Sen từ 2 năm nay.

“Có nhiều cách giúp sinh viên không học Tư duy phản biện vẫn luyện khả năng phản biện tốt. Cách đơn giản nhất là đọc nhiều sách. Khi bạn nghe/đọc điều gì, hãy nghĩ xem có chứng cứ gì làm cho nó sai, và có điều gì làm cho nó đúng? Khi bạn nhận định hay đưa ra quan điểm, hãy nghĩ xem có điều gì làm người có quan điểm ngược lại có lý hơn mình. Điều này không dễ làm nhưng vì vậy nó mới thú vị. Hãy cố gắng tập luyện suy nghĩ, phân tích, cân nhắc lợi hại dựa trên lý lẽ và chứng cứ, và cố vượt qua rào cản tâm lý, “practice makes excellence” nghĩa là “tập luyện tạo ra sự xuất sắc”. Tình cảm không có gì là xấu, đó là điều tự nhiên của con người, nhưng đừng để nó quyết định thay lý trí.”

Xuân Huy ( thực hiện )
Theo svvn.vn
Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s